DEVLET-İ ALİYYE’NİN EŞKIYAYA İSTİMALET POLİTİKASI

Sinan ÇULUK

Osmanlı Devleti’ne karşı isyan eden Celalilerin en büyüğü Karayazıcı Abdülhalim’dir. Onun öldürülmesiyle hareket kardeşi Hasan tarafından sürdürülmeye çalışılmıştır. Bu aşamada uzun süreli bir savaşın tahribinin ve iki taraftan katledilen nüfusun fazlalığı, devleti yeni politikalar geliştirmeye yöneltti. Muhtemelen Sadaret Kaymakamı Mahmud Paşa’nın yazdığı ve Sultan Üçüncü Mehmed’e sunduğu bu vesikada çeşitli öneriler yer almaktadır. Üst kısmında Sultan Üçüncü Mehmed’in el yazısı ile önerilerin kabul edildiği bildirilmektedir. Günümüze de yansıyan yönleri olan bu durumun anlatımı oldukça sade bir Türkçe iledir. Yorumsuz olarak takdim ediyorum.

Belge Metni: 

Saadetlü padişahım.
Geçende ferman-ı hümayunuz ile öte yakada olan beğlerbeğilere ahkâm-ı şerife gönderilüp “mürd olan Yazıcı nâm la‘înin iğvası ile fesad ve şenaat üzre levendat ve sekban taifesinden her kangısı tevbe ve istiğfar idüp beğlerbeğilerin ve beğlerin hizmetlerin ihtiyar iderse ve yahud behremend olmak ümmiziyle sefer-i hümayuna giderse ve bilcümle kendü hallerinde olanlara mücerred himmet-i sabıka ile dahl u taarruz olunmaya, şimdiye değin olan suçları afv olunmuştur” deyü istimalet vermekle taife-i mezbureden hayli kimesneler eşkıyadan yüz çevirüp beğlerbeğiler ve beğler kullarınuzun yanlarına gelmeğe başlamışlardır. Hatta mürd olan Yazıcı-i la‘înin kethudası namında olan Kabasakal Mustafa nâm kimesne ikiyüz mikdarı adem ile Yusufpaşaoğlu’nun yanına varmışdır. “Bana çavuşluk sadaka buyurulursa niçe yarar yiğitler bana olan riayeti göricek itaat eylemeleri mukarrerdir” deyu müteahhid olduğun mumaileyh Yusufpaşaoğlu ilam eylemişdir. Bera-yı maslahat mezbur Kabasakal Mustafa’ya mahlulden bir çavuşluk sadaka buyurulmak lazımdır. Saadetlü padişahım, geçende suçları afv olunmuştur deyü gönderilen hükm-i şerifin çok faidesi olup bu husus hüsn-i tedbire mukarin olmuştur. Filvaki şimdilik ayağ üzerinde olan eşkıyayı bir uğurdan kılıç ile kırmak müşkildir. Bunları bazılarını riayet ve istimalet ile getürtmek gerekdir. Ve bazılarını el virdüğüne göre kırup sairlere mucib-i ibret içün haklarından gelinmek gerekdir. Hala bu kulunuz böyle re’y gördüm ki bu eşkıyanın bellü başlularına sabıka ferman olunduğu üzre iç ilde olmamak üzre Bağdad ve Tebriz ve Gence ve Revan ve Şirvan ve Gürcistan serhadlerinde kimine sancak kimine ağalık ve beşyüz nefere varınca zikr olunan serhadlerde düşenden bir gedik ve birkaç yüz nefere varınca düşenden zeamet ve timara evamir-i şerife ve yirmi nefere varınca dergah-ı ali müteferrikalığı ve kırk nefere varınca dergah-ı ali çavuşluğu virilmek içün Serdar Hüsrev Paşa kulunuza hükm-i şerif gönderile. Bu eşkıyanın lazım gelenlerinden bu mikdarına riayet oluncak sairlerini ayardup Yazıcı karındaşı olan Hasan nam lainin suhuletle hakkından gelinmesine ve eşkıya cemiyetinin ahsen vechile perişan olmasına bais olmak mukarrerdir. Rıza-yı hümayununuza muvafık ise bu hususa vech-i meşruh üzre müsaade-i aliye buyrulmak babında ferman devletlü saadetlü padişahımındır. 1011.M.8  [28 Haziran 1602]


Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Prof. Dr. SURAIYA FAROQHI İLE MÜLAKAT