24 Haziran 2012 Pazar

MADEN KÖYÜ’NÜN TARİHSEL İSMİ ve TARİHÇESİ



Bursa - İnegöl  -  Maden Köyü







Sinan ÇULUK



Maden Köyü sakinleri, Osmanlı Devleti’nin kuruluşu ile birlikte köye geldiklerini, köyün ilk kurucularının üç aile olduğunu, günümüzdeki köy halkının bu üç ailenin neslinden geldiğini dedelerinden rivayet yoluyla aktarmaktadırlar.

Osmanlı Devleti’nin kurulduğu ve genişlemeye başladığı ilk bölge olan Söğüt, Domaniç, İnegöl ve Yenişehir kasabalarının ortalarında yer alan bu köy için, köylülerin buna benzer aktardıkları rivayetlerin tarihi gerçeklerle de uyumlu olması gerekmektedir. Bursa’nın Osmanlılar tarafından fethinden itibaren Edirne’nin fethine kadar başkentlik yapması, bu bölge için yapılan tarih araştırmalarının diğer birçok şehrin tarihini aydınlatacak çalışmalardan çok daha fazlasının gerçekleşmesini sağlamıştır. Ne var ki bu güne kadar yapılan araştırma ve yayınlarda halk rivayetlerinin aksine Maden Köyü’nün Osmanlı’nın ilk devirlerine kadar inen bir köy olduğuna dair hiçbir kayda rastlanamamıştır. Bu doğrultudaki ilk çalışmalardan olan Ömer Lütfi Barkan ve Enver Meriçli’nin ortak eseri “Hüdavendigar Livası Tahrir Defterleri” ve Dr. Murat Yüceşahin’in 2002 tarihli “İnegöl İlçesinin Yerleşme Coğrafyası” adlı yayınlanmamış doktora tezinde de kuruluş yıllarından sonraki yaklaşık üç yüz yıllık süreçte Maden Köyü’nün adına rastlanmamaktadır.

Osmanlı Devleti’nin kayıt sistemini oluşturan “tahrir defterleri” ve “şeriye sicilleri” açısından Bursa, Anadolu’daki birçok şehrin aksine, bir hayli zengin ve çok eski tarihlere inen malzemeye sahiptir. Aslında çok daha fazla olması gereken bu malzeme 1402 yılında Timur’un Bursa’yı istilası sırasında imha edilen Devlet Arşivi arasında idi. Tamamı yok edilen bu arşivden geriye belge ve defter kalmadığından Osmanlının kuruluş devirlerine ait tarihimizi maalesef tam olarak tespit edemiyoruz. Bu güne kalan en eski tahrir defterleri 1420-30 yıllarına, şeriye sicili defterleri ise ancak 1450’li yıllara kadar inmektedir. Üstelik yükselme devirlerinde gayet muntazam tutulan bu defterler de sonraki asırlarda ve günümüzde birçok felakete maruz kalarak epeyce eksilmişlerdir. Tam bir koleksiyon olarak Osmanlıdan günümüze eksiksiz intikal edebilen hiç bir defter serisi elimizde mevcut değildir. Bu sebeplerden dolayı 1299’da fethedilen İnegöl’ün tarihini aydınlatabilecek tarihi malzemeye ancak İstanbul’un 1453 yılında fethinden sonra yazılan kroniklerden itibaren ulaşabiliyoruz. Ancak bu tarihlerde ve 17. Yüzyıl sonuna kadar tutulan ve elimizde bulunan defterlerde de Maden Köyü’nün adına rastlanamamaktadır.

Bunca sistemli kayda rağmen ne olmuştur da halk rivayetlerinde Osmanlının kuruluş yıllarına kadar tarihi indirilen bu köyün ismine kayıtlarda rastlanamamaktadır. İlk akla gelen köyün ad değişikliği sebebi ile izinin takip edilememesi olmaktadır. Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde (MAD. 866) numaralı, 1691 yılının tütün üreticilerini tespit amacıyla hazırlanan defter (şimdilik kaydıyla) Maden köyünün adına ilk kez rastladığımız defterdir.

Arşivin çeşitli fonlarında mevcut bazı belgelerdeki Defter-i Hakani derkenarlarında, günümüze ulaşmayan bazı tahrir defterlerinden çıkarılmış kayıtlara tesadüf edilmektedir. Bu gerçekten yola çıkarak çeşitli belgelerin derkenarlarında incelemeler yapılmış ve Maden Köyü’nün eski adını tespit etmek mümkün olabilmiştir. Konumuz olan bu belge ve tespitlerimiz neticesinde Maden Köyü’nün en erken 1420-30 yılları arasındaki lokalizasyonunu yapabilmekteyiz. Önemine binaen bu belgenin görüntüsü ve transkripsiyonu yazının sonuna ek olarak konulmuştur.

Osmanlı Arşivi Cevdet Tasnifi Maliye fonu 7078 numaralı belgede, Bursa’daki Şehzade Mehmed Türbesi Vakfı köylerinden Konurlar köyü civarındaki dağlık alanlardan tarım arazisi açarak işleyen Maden ve Ortaköy halkının öşürlerini Darüssaade Ağası veya köylerin dahil olduğu zeametin subaşısından hangisinin toplayacağına dair ihtilafı halletmek üzere yazılan bir hükümde “Defter-i Hakani’de Lipodoma, elsine-i nâsda Maden karyesi ismiyle müsemma” ibaresi geçmektedir. Defter-i Hakani kayıtlarında bugüne kadar lokalizasyonu yapılamamış olan Lipodoma isminin yer aldığı, buna rağmen halkın dilinde Maden köyü olarak kullanıldığı bu belgeden anlaşılmaktadır. Rumcada “p” harfi yerine “b” harfi kullanıldığını düşünerek “Libodoma=Kayıp haneler” anlamına gelen bu ismin, gerçekten de yüzyıllarca kayıp olması ilginç bir tesadüftür.

Muhtemelen Bizans döneminden miras kalan bu ismi halkın kullanmamasına rağmen Defter-i Hakani kayıtlarında Maden karyesi yerine Lipodoma isminin kullanılmasının hangi gerekçeye dayandığı şimdilik tespit edilememiştir. Belki de sonraki devirlerde bulunan bir maden ocağına atfen Maden ismi verilmiştir. Gerçekte köy yakınlarındaki bazı mevkilerde maden cüruflarına rastlanması bu ihtimali arttırmaktadır. Yine de araştırmalarımızın ilerleyen safhalarında tetkik edeceğimiz bu ayrıntıyı bir kenara bırakarak en eski Lipodoma kayıtlarını incelemeye başlayabiliriz.

Osmanlı Arşivi Maliyeden Müdevver Defterler fonunda 16016 numaralı defterin 9. sayfasında “Lipodoma’da Kulfal Şeyh Çiftliği vakıfdır. Yakub Fakih’e Bayezid Beğ Hundgâr nişânıyla. Şimdi Yakub Fakih oğlu Yusuf tasarruf eder. Ve bir oğlu var Carullah Fakih.” ibareleri yer alır. Tahmini olarak Hicri 830-Miladi 1426-27 yıllarına tarihlenen bu defter Lipodoma isminin geçtiği şimdilik tespit edilebilen en eski defterdir. Maden köyünde (Amasra’nın Ulus nahiyesi Akçakilise köyündeki Kulfal Şeyh Zaviyesi ile irtibatını tespit edemesek de) Yıldırım Bayezid tuğralı bir beratla tasarruf edilen Kulfal Şeyh ismiyle bilinen bir çiftliğin mevcudiyeti anlaşılmaktadır.

İkinci Bayezid tahta geçtikten sonra düzenlenen ve Osmanlı Arşivi’nde Tapu Tahrir fonu 23 numarada bulunan 892 Hicri/1487 Miladi yılı mufassal tahrir defterinde Lipodoma karyesi Ece, Mirçe, Murad ve Mehmed veled-i İlyas isimli dört kişinin ortaklaşa tasarruf ettikleri bir timar olarak yer alır. Toplam 26 haneden 3112 akçe gelir elde edilmektedir. Mesud veled-i Yusuf, Nasuh veled-i Evbaş?, Mahmud veled-i Salih, Ahmed veled-i İlyas, Danyal veled-i Oruç, İsa birader-i Danyal, İbrahim veled-i Mehmed, İsa veled-i Salih, Tahir veled-i Yusuf, Mehmed Hayyat (Terzi), Hamza veled-i Yakup, Şaban veled-i Ahmed, İshak veled-i İsmail, Hızır veled-i Mahmud, Armağan veled-i Sevindik, Hamza veled-i İnebeğ, Hamza (Azad), Timur veled-i İnehan, Mustafa birader-i Timur, Danyal birader-i Timur, Durmuş veled-i Emür, Karamuslu veled-i Behram, Tursun veled-i Behram, Yusuf veled-i Enbiya, Mustafa veled-i Emir, Yahya veled-i Osman’dan oluşan hane reisleri, bu köyün isimleri tespit edilebilen en eski sakinleridir. Vakıf olduğu iddia edilen bir yer Kadı’nın hükmüyle timardan sayılmıştır. 60 sene önceki sayımda vakıf olarak gösterilen Kulfal Şeyh Çiftliği bu sayımda zikredilmediğine göre muhtemelen ihtilaflı çiftlik burası olmalıdır. Baba adlarında Abdullah’ın hiç bulunmaması, ayrıca cizye ve haraç ödeyen hiç kimse olmaması tamamen Müslüman bir yerleşim yeri olduğuna işarettir. Hamza isminde azad edilen bir köle de hür olarak yaşamaktadır.
İkinci Selim tahta geçtikten sonra düzenlenen ve Osmanlı Arşivi’nde Tapu Tahrir fonu 1059 numarada bulunan mufassal tahrir defterinde Lipodoma karyesi sakinleri ve üretim çeşitliliği aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Karye____________________________________________i
Karye-i timar-ı Ali
Mukabele şode
Lipodoma maa Yılan Pınarı                 Tabi-i İnegöl
Sarı Nesimi FakihEl-İmam
Hamdi veled-i OM
Eymir bin Hüseyin DedeM
Hasan birader-i OM
Ali bin İbrahimC
Yusuf veled-i OM
İbrahim bin VeliNim
Ebussuud veledM
?EymirhanEkinlü
Hamza Beşe veled-i OM
Hasan birader-i OM
Mehmet bin AliC ve Nim
Oruç veled-i OM
Gılman bin MustafaK
Nesimi veled-i OM
Mustafa birader-i OM
Hamza birader-i OM
Mehmed bin GılmanM
Arslan bin Ebubekir Ekinlü
Kaplan veled-i OM
Turahan bin EbubekirM 8
Güvan bin MehmedC
Tatar ? birader-i OC
Süleyman bin NasuhNim ve 8
Ali bin LütfiNim ve 8
Lütfi veled-i OM
Sefer bin VeliM ve 10
Cafer birader-i OM ve 10
Timur bin HüseyinEkinlü
Hasbeğli birader-i OM ve 13
Hızır Bali bin HasanM 13
İlyas bin RamazanEkinlü
Selefi bin ÖmerM 8
Abdurrahman bin AliK Ekinlü K Zevle 1
Abidin birader-i OM Zevle 1
Mehmed bin Musa24
Murad bin Tur AliM
Ahmed bin KasımNim 4
Resul veled-i OM
Osman birader-i OM
Umur birader-i OK 4
Abdurrahman bin SeydiK
Sefer veled-i OM
İptal
İptal
Mustafa bin İsmailK
Sefer birader-i OM
Ali bin EymirhanM 8
Veli birader-i OM 8
Hüseyin bin MustafaM
Bektaş bin BahşayişC
Oruç bin FerhadM
Mehmed bin GılmanSipahizadeC
Hane
İmam1
Caba6
Nim6
Ekinlü4
Bennak6
Mücerred31
Hasıl
Resm-i Çift ve Ekinlü ve Bennak ve Mücerred693
HıntaAkçe880 Fi 5Akçe
4400
ŞairK 9 Nim 4,5Akçe395
Akçe
1237
Mahlut4381070
Erzen2360
Kestane60
Adet-i Ağnam129
Resm-i Saz-ı Gölcük20
Resm-i Güvare15
Resm-i Meyve30
Resm-i Çayır32
Resm-i Koz7
Asiyab-ı Kasım1 Hacer460
Sağar ?83
Bağçe15
Der haneha-i cedid30
Sazlık23
Resm-i Çayır20İptal edilmiş
Anbar-ı Dane1
Yaya bozgunundan birbuçuk çiftlik var resimlü
Resm-i Avlak20İptal edilmiş
Çiftlik-i hassa İbrahim müteveffa olmuşdur.Hasıl300
Bad-ı Heva nısf 50
Resm-i Arusiye ve Deştbani ve Tapu-yı zemin56
Resm-i Otlak20
Genden açılmış yerler var Öşürlerin ve rüsumun verirler.
Çiftlik-i Ağa Pınarı ve KirazluHasıl30
Yekün8300
Osmanlı Arşivi, Tapu Tahrir Defterleri, No.1059, s.11.







Bundan sonra tespit ettiğimiz defter ise, uzun yıllar süren yasağın ardından engel olamadığı tütün üretim ve tüketimini devletin bir gelir kaynağı olarak düşündüğü için ekimi ile ticaretini kayıt altına almak gayesiyle yaptığı sayım defteridir. Osmanlı Arşivi MAD 866 numarada yer alan defterin 193. sayfasında köyün ismi Lipodoma yerine Maden karyesi olarak kaydedilmiştir. 1691 senesine ait bu defterde Maden karyesi Ali Çavuş’un zeameti olarak gösterilmiş, Körpe (Halen Kürepeci olarak bilinen bir ailedir) Emiroğlu, İmam Efendi, Çolakoğlu ve Topal Ahmed toplam 4.5 dönüm araziden 530 kilo tütün elde etmişlerdir.
Tanzimat’tan sonraki ıslahat faaliyetlerinde vergi sistemindeki yeniliklere paralel olarak düzenlenen 8220 numaralı Temettuat Defteri’nde köy hakkında ayrıntılı malumata sahip olmaktayız. Burada sadece hane reislerinin listesini vermekle yetiniyoruz.
  • 1-Aşuroğlu Ali
  • 2-Kürepecioğlu Zeynel Abidin
  • 3-Uysallıoğlu Ali b. Hüseyin
  • 4-Karamehmedoğlu İbrahim b. Mehmed
  • 5-Uysallıoğlu Mehmed b. Halil
  • 6-Çobanoğlu İsmail
  • 7-Uysallı Ahmed b. Osman
  • 8-Bektaşoğlu Süleyman b. Mehmed
  • 9-Poyracıoğlu Ahmed b. Mustafa
  • 10-Süleymanoğlu İbrahim b. Halil
  • 11-Yetim Köseoğlu Hüseyin b.Ömer
  • 12-Sakallıoğlu Salih b. Mustafa
  • 13-Sarıhaliloğlu Mürsel b. Halil
  • 14-Kocakulakoğlu Ali b. Hasan
  • 15-Tokatoğlu Hasan b. Ali
  • 16-Gülbazoğlu Seyyid Mustafa b. Hasan
  • 17-Mahmudoğlu Ali b. Mahmud
  • 18-Mısdıkoğlu Osman b. Ali
  • 19-Akmehmedoğlu Mehmed Ali b. Ak Mehmed
  • 20-Bektaşoğlu Ali b. Mehmed
  • 21-Köseoğlu Halil b. Mehmed
  • Köseoğlu Halil’in hanesinde sakin Köseoğlu Ahmed b. Mehmed
  • Köseoğlu Halil’in diğer hanesinde sakin Köseoğlu Hüseyin b. Mehmed
  • 22-Köseoğlu Osman b. Hüseyin
  • 23-Köseoğlu Hasan b. Hasan
  • 24-Sülelioğlu Mehmed b. Hüseyin
  • Sülelioğlu Mehmed’in hanesinde sakin Sülelioğlu Mustafa b. Hüseyin
  • 25-Kocaimam oğlu Halil b. Halil
  • 26-Dedeoğlu Halil b. İsmail
  • 27-Abdullahoğlu Mustafa b. Abdullah
  • 28-Kocahasan b. Hüseyin
  • 29-Deli Ahmed b. Mehmed
  • 30-Sülelioğlu el-Hac Ali b. İbrahim
  • 31-Deli Ahmed b. Mehmed
  • 32-Abdurrahmanoğlu Seyyid Bekir
  • 33-Abdurrahmanoğlu Seyyid Hüseyin
  • 34-Hüsamoğlu Kara Mustafa
  • 35-Recepoğlu Mustafa b. Mehmed
  • 36-Kalyoncuoğlu Halil
  • 37-Kalyoncuoğlu Mehmed
  • 38-Sağır Hasan b. Osman
  • 39-Koca Hüseyin b. Ömer
  • 40-Kabakoğlu Seyyid Mehmed b. Hüseyin
  • 41-Aşuroğlu Mehmed b. Aşur
  • 42-Aşuroğlu Osman b. Aşur
  • 43-Hacı Mustafa b. İbrahim
  • 44-Mozakoğlu Ali b. Osman
  • 45-Köse Halil b. Mehmed
  • 46-Gülcüoğlu Kara Ali
  • 47-Baltacıoğlu Hüseyin b. Mehmed
  • 48-Poyracıoğlu Abdullah b. Mehmed
  • 49-Kürepeci İbrahim b. Mehmed
  • 50-Madenoğlu Ahmed b. Ömer
  • 51-Dedeoğlu Osman b. Mehmed
  • 52-Dedeoğlu Ali b. İsmail
  • 53-Tokatoğlu Ali b. Hasan
  • 54-Bostancıoğlu Halil b. Ali
  • 55-Bostancoğlu İbrahim b. Ali
  • 56-Göde Ali oğlu Ömer b. Ali
  • 57-Göde Ali oğlu Seyyid Ahmed b. Ali
  • 58-Baltacı İbrahim b. Mustafa
  • 59-Berberoğlu Mehmed b. Mustafa
  • 60-Bostancıoğlu Emin b. Halil
  • 61-Yamukoğlu Mehmed b. Osman
  • 62-Ömer Kethüdaoğlu Ahmed b. Ömer
Dedelerinden aktardıkları rivayetlere dayanarak Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren köylerinde var olduklarını iddia eden Madenlilerin, Osmanlı Arşivi belgelerinden de desteklenmesi sözlü tarih araştırmalarının bilhassa yerel tarih çalışmalarındaki önemini arttırmaktadır. Bu köy hakkında daha teferruatlı bir çalışma tarafımızdan hazırlanmaktadır.



MADEN KÖYÜ’NÜN LİPODOMA İSMİYLE TESPİT EDİLDİĞİ BELGENİN TRANSKRİPSİYONU


İzzetlü Reisülküttâb Efendi görüp i`lâm eyleyesin deyü buyruldu
İ`lâmı mûcebince hüküm buyruldu
Sah

Ma‘rûz-ı kullarıdır ki,
Babüssaade Ağası nezâretinde olan evkâfdan Brusa′da vâki‘ merhûm ve mağfûrunleh Şehzâde Sultan Mehmed Han tâbe serâhunun türbe-i şerîfesi evkâfından Hüdâvendigâr sancağında İnegöl nahiyesinde Konurlar nâm karyenin mümtâz ve mu‘ayyen hudûdu dâhilinde kimesne tasarrufunda olmayan hâlî yerlerde kâbil-i zirâ‘at kûhî orman yerlerini civârında vâki‘ ze‘amet karyelerinden Defter-i Hakânî′de Lipodoma ve elsine-i nâsda Maden karyesi ismiyle müsemmâ karye ahâlîsinden ve müteveffâ Karaca Bey vakfı olan Orta karyesi ahâlîlerinden ba‘zıları baltalarîle açup zirâ‘at etmeleriyle öşr ve resmlerin müşarunileyhin vakfı mütevellisi talep eyledikde zikr olunan Lipodoma karyesi za‘îmi Dîvân-ı Hümâyûn kâtipleri şâkirdlerinden Mustafa Fasîh′in subaşısı ve Orta karyesi mültezimi ol yerler iltizâmımızda olan kurâ ahâlîleri tasarruflarında olmağla öşr ve resmlerin biz alırız deyü iddi‘â ve müşarunileyhin vakfı mütevellisi mumaileyh mahall-i niza‘ın üzerinde murâfa‘a-i şer‘ olduklarında subaşı-i merkûm ben ancak a‘şâr ve rüsûmun ahz u kabzına za‘îm-i mezbûrun vekîli olup da‘vâ ve nizâ‘a vekîl değilim deyü def‘ ve ol yerlerin a‘şâr ve rüsûmu tarafeyne verilmeyüp re‘âyâ zimmetinde mevkûfen ibkâ ve ba‘dehû ma‘rifet-i şer‘le mahall-i nizâ‘ın üzerine varılup müsinn ve bî-garaz kimesnelerden tefahhus olundukda öşr ü resmi nizâ‘ olunan yerler müşarunileyhin vakfı karyesinin mümtâz ve mu‘ayyen hudûdu dâhilinde olduğu ihbârlarıyla şer‘an sâbit ve hudûdu tahdîd ve öşrleri re‘âyâ zimmetinde ibkâ olunmağın kurâ-i merkûme mültezimlerinin müdâhaleleri men‘ ve cânib-i vakfdan ahz u kabz etdirilmek içün mütevelli-i vakf-ı mumaileyh emr-i âlî iltimâs eyledükde İnegöl-i Brusa kâdîsı Mevlânâ Kâtibzâde Hayrullah zîde fazluhû i‘lâm etmekle ol yerlerin öşr ü resmi müşarunileyhin vakfı tarafından ahz u kabz ve mezkûrların müdâhaleleri men‘i içün nâzır-ı vakf bi’l-fiil Bâbüssaade Ağası Ahmed Ağa kulları bundan akdem arz ve tarafeynin kuyûdâtı Defter-i Hâkânî′den ba‘de′l-ihrâc nizâ‘-ı mezkûr arâzî nizâ‘ı olup ve bu makûle arâzî nizâ‘ında i‘tibâr mahall-i nizâ‘ın üzerinde husamâ muvâcehesinde bil-murâfa‘a müsinn ve bî-garaz kimesnelerin tevâtüren ihbâr ve şehâdetleriyle kadîmîsine i‘tibâren şer‘le görülüp muktezâ-yı kânûn üzre faysal verilecek mevâddan olmağla mahall-i nizâ‘ın üzerinde husamâsıyla terâfu’ve öşr ü resmi nizâ‘ olunan yerler her kangısının karyelerinin mümtâz ve mu‘ayyen hudûdu dâhilinde olduğu hasm-ı şer‘î muvâcehesinde şer‘an sâbit olur ise ol tarafa hükm ve âharın hilâf-ı kânûn ve kadîme mugâyir müdâhalesi men‘ ve muktezâ-yı şer‘ ve kânûn üzre fasl olunmak içün Defter-i Hâkânî ve kânûn üzre kulları i‘lâmıyla işbu sene-i mübâreke evâ’il-i Rebîülâhir′inde emr-i şerîf verildiği Dîvân-ı Hümâyûn tarafından derkenâr olunmuş. Şimdi nâzır-ı vakf-ı mumaileyh kulları bu def‘a dahi işbu arzında ber-minvâl-i meşrûh sâdır olan emr-i âlîye imtisâlen za‘îm-i merkûma mahallinde murâfa‘a-ı şer‘ içün subaşısı merkûmu tevkîl ve mektûb tahrîr ve mahalline vardıkda subaşısı merkûm vekâleti kabûl etmeyüp murâfa‘adan ibâ´ ve imtinâ‘ ve gaybet etmekle dergâh-ı âlî bevvâblarından mübâşir ma‘rifetiyle za‘îm-i mezbûr kendisi veyâhud vekîl-i şer‘îsi mahallinde mukaddemâ sâdır olan emr-i şerîf mûcebince murâfa‘a ve ihkâk-ı hakk olunmak içün Brusa’da Haremeyn-i Şerifeyn müfettişi vekîline hitâben emr-i şerîf ricâsına arz etmiş Defter-i Hâkânî derkenârı mûcebince verilen emr-i şerîf mantukı üzre Lipodoma karyesi za‘îm-i mezkûrun müstakillen kaydına dahil olmayup müşterikleriyle ze‘âmeti mülhakâtından olmağla müşterikleri ve za‘îm-i mûmâileyh kullarının dahi vekîl-i şer‘îsi mahall-i nizâ‘ın üzerinde terâfu‘ ve mukaddemâ sâdır olan emr-i şerîf mûcebince ahad-ı tarafeyne gadr ve himâyeden ârî vechile ma‘rifet-i şer‘le görülüp kadîmîsine i‘tibâren ihkâk-ı hakk ve keyfiyet âlâ vukû‘ihi i‘lâm etmelerîçün İnegöl-i Brusa kâdîsına ve Haremeyn Müfettişi vekîline hitâben derkenârı mûcebince müceddeden emr-i şerîf ihsân buyrulur ise emr u fermân devletlü inâyetlü sultânım hazretlerinindir.
[Divandan verilen önceki fermanın tarihi]

1162.R.El           20-30 Mart 1749

Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Cevdet Tasnifi, Maliye, No. 7078



" İnegöl Çınarlaraltı Dergisi, No. 1, Ocak 2010, s. 53-56" da yayınlanmıştır.